Gdzie inwestować oszczędności - giełda, obligacje czy krypto?

"Kup mieszkanie, wynajmuj, będziesz miał pasywny dochód na emeryturę."

Słyszałeś to od rodziców, znajomych, może od doradcy w banku. W Polsce nieruchomości to domyślna odpowiedź na pytanie "gdzie ulokować oszczędności". Problem w tym, że ta odpowiedź ma poważne dziury.

Jako programista masz prawdopodobnie wysokie dochody i rosnące oszczędności. Masz też (mam nadzieję) analityczny umysł. Więc zanim wrzucisz 500 000 PLN w kawalerkę na Mokotowie, zastanówmy się, czy to naprawdę najlepsza opcja.

Dlaczego nieruchomości to nie święty Graal

Nie twierdzę, że nieruchomości to zły wybór. Dla niektórych osób w niektórych sytuacjach mogą być świetne. Ale mają fundamentalne problemy, o których rzadko się mówi:

Problem #1: Demografia

Polska ma jeden z najniższych wskaźników dzietności w Europie - około 1.2 dziecka na kobietę. Do utrzymania populacji potrzeba 2.1. Matematyka jest bezlitosna: za 20-30 lat będzie nas znacznie mniej.

Mniej ludzi = mniej popytu na mieszkania. Szczególnie poza dużymi miastami. Japonia, która przeszła przez podobny proces, ma regiony gdzie domy stoją puste i nikt ich nie chce nawet za darmo.

"Ale do Polski przyjeżdżają imigranci!" - owszem, ale czy w wystarczającej liczbie i czy zostaną? To niepewność, na której budujesz strategię na 30 lat.

Problem #2: Płynność (a raczej jej brak)

Masz mieszkanie warte 600 000 PLN i nagle potrzebujesz 100 000 PLN na okazję inwestycyjną lub nagły wydatek. Co robisz?

• Sprzedaż mieszkania trwa 3-6 miesięcy (jeśli masz szczęście)
• Nie możesz sprzedać "kawałka" mieszkania
• Kredyt pod zastaw to kolejne koszty i biurokracja

Porównaj to z ETF-em, który sprzedasz w 3 minuty przez aplikację w telefonie, w dowolnej kwocie.

Problem #3: Ukryte koszty i zachód głowy

Rentowność z wynajmu wygląda świetnie na papierze: 5-6% rocznie. Ale policz uczciwie:

• Podatek od najmu (8.5% lub 12.5% ryczałtu)
• Okresy pustostanu (średnio 1-2 miesiące rocznie)
• Naprawy i remonty (lodówka, pralka, malowanie co kilka lat)
• Czynsz administracyjny i fundusz remontowy
• Problematyczni najemcy (eksmisja to proces na lata)
• Twój czas - szukanie najemców, odbieranie telefonów o zepsutym kranie

Realna rentowność często spada do 3-4%. A Twój czas jest wart więcej niż zero.

Alternatywy - przegląd opcji

Skoro nie mieszkanie, to co? Masz kilka głównych kategorii aktywów. Każda ma swoje zalety i wady.

Akcje - polska giełda vs amerykańska

Akcje to historycznie najlepsza klasa aktywów pod względem długoterminowych zwrotów. Ale "akcje" to szerokie pojęcie. Gdzie konkretnie inwestować?

Polska giełda (GPW)

WIG20 - indeks największych polskich spółek - przez ostatnie 10 lat przyniósł... praktycznie zero (z dywidendami może 2-3% rocznie). Dla porównania, S&P 500 w tym samym czasie dawał średnio 10-12% rocznie.

Dlaczego polska giełda jest taka słaba?

• Dominacja spółek państwowych - Orlen, PZU, KGHM. Decyzje podejmowane są politycznie, nie biznesowo.
• Mały rynek - cała GPW jest warta tyle co jeden średni amerykański gigant technologiczny.
• Brak innowacyjnych spółek - gdzie jest polski Google, Apple, czy choćby Spotify?
• Ryzyko regulacyjne - podatek bankowy, mrożenie cen energii, nacjonalizacje.

Czy warto w ogóle? Dla dywersyfikacji geograficznej - może 10-20% portfela. Jako główna strategia - wątpliwe.

Amerykańska giełda (S&P 500, NASDAQ)

Tu siedzą prawdziwe pieniądze. S&P 500 to 500 największych amerykańskich firm - Apple, Microsoft, Google, Amazon, Nvidia. Historyczna średnia stopa zwrotu to około 10% rocznie (przed inflacją) przez ostatnie 100 lat.

Zalety:

• Dywersyfikacja - 500 firm z różnych sektorów
• Płynność - kupisz i sprzedasz w sekundy
• Niskie koszty - ETF na S&P 500 (np. VUAA, CSPX) ma opłatę 0.07% rocznie
• Globalny zasięg - amerykańskie firmy działają na całym świecie

Wady:

• Ryzyko walutowe - inwestujesz w USD, kurs może pójść w obie strony
• Zmienność - spadki 20-30% zdarzają się co kilka lat (2008, 2020, 2022)
• Podatek u źródła - 15% od dywidend (ale akumulujące ETF-y omijają ten problem)

Jak to wygląda w liczbach?

Załóżmy że inwestujesz 5 000 PLN miesięcznie przez 20 lat. Przy różnych stopach zwrotu:

• Polska giełda (3% rocznie): około 1 640 000 PLN
• S&P 500 (8% rocznie): około 2 950 000 PLN
• NASDAQ (10% rocznie): około 3 800 000 PLN

Różnica jest gigantyczna. I to przy tych samych wpłatach.

Obligacje - nudne, ale stabilne

Obligacje to pożyczka, którą dajesz rządowi lub firmie. W zamian dostajesz odsetki. Mniej ekscytujące niż akcje, ale mają swoje miejsce w portfelu.

Obligacje skarbowe (polskie)

Kilka rodzajów:

• EDO (4-letnie, indeksowane inflacją) - w pierwszym roku stałe oprocentowanie (np. 6.75%), potem inflacja + marża. Dobra ochrona przed inflacją.
• COI (10-letnie, indeksowane inflacją) - podobnie, ale dłuższy horyzont.
• OTS, DOS (stałoprocentowe) - przewidywalne, ale nie chronią przed inflacją.

Zalety obligacji:

• Praktycznie zerowe ryzyko (gwarancja Skarbu Państwa)
• Przewidywalność - wiesz ile dostaniesz
• Ochrona przed inflacją (EDO, COI)

Wady:

• Niższe zwroty niż akcje (historycznie 2-4% realnie)
• Niska płynność - musisz trzymać do wykupu lub tracisz odsetki
• 19% podatek Belki od odsetek

Kiedy obligacje mają sens?

Obligacje sprawdzają się jako:

• Poduszka bezpieczeństwa - gdy masz krótki horyzont (3-5 lat) i nie możesz sobie pozwolić na straty
• Część "bezpieczna" portfela - klasyczna zasada: wiek = % obligacji (30 lat = 30% obligacji, 70% akcji)
• Ochrona przed deflacją - gdy rynek akcji leci na łeb, obligacje zwykle trzymają wartość

Kryptowaluty - czy warto ryzykować?

Bitcoin, Ethereum, tysiące altcoinów. Jedni mówią "cyfrowe złoto", inni "spekulacyjna bańka". Gdzie jest prawda?

Argumenty za

• Historyczne zwroty - Bitcoin od 2015 roku przyniósł tysiące procent. Nawet z uwzględnieniem spadków.
• Dywersyfikacja - nieskorelowane z tradycyjnymi aktywami (choć to się zmienia)
• Globalność i płynność - kupisz i sprzedasz 24/7, bez pośredników
• Adopcja instytucjonalna - ETF-y na Bitcoina w USA, MicroStrategy, Tesla

Argumenty przeciw

• Ekstremalana zmienność - spadki 80%+ zdarzały się wielokrotnie. Czy wytrzymasz psychicznie?
• Brak fundamentów - jak wycenić coś, co nie generuje przepływów pieniężnych?
• Ryzyko regulacyjne - jeden zakaz w dużym kraju i cena leci
• Ryzyko techniczne - zgubiony klucz = zgubione pieniądze, hacki giełd
• Opodatkowanie - w Polsce 19% od zysków, ale rozliczenie to koszmar

Moja perspektywa

Krypto może mieć miejsce w portfelu - ale jako mała, spekulacyjna pozycja (5-10% maksymalnie). Pieniądze, które możesz stracić w 100% i się nie załamiesz.

Jeśli ktoś mówi Ci, żebyś wrzucił wszystkie oszczędności w Bitcoina - uciekaj. Jeśli ktoś mówi, że krypto to czysty scam - prawdopodobnie nie rozumie technologii.

Dla większości programistów najrozsądniejsze podejście: 90% w tradycyjnych aktywach (akcje, obligacje), 10% w krypto (głównie Bitcoin i Ethereum, nie shitcoiny).

IKE i IKZE - darmowe pieniądze od państwa

Zanim zaczniesz się zastanawiać czy S&P 500 czy Bitcoin - najpierw wykorzystaj IKE i IKZE. To dosłownie darmowe pieniądze.

IKE (Indywidualne Konto Emerytalne)

• Limit wpłat w 2025: 26 019 PLN
• Korzyść: brak podatku Belki (19%) przy wypłacie po 60 roku życia
• Na wpłacie 26 000 PLN oszczędzasz około 5 000 PLN podatku (przy założeniu 10% zysku rocznie przez 20 lat)

IKZE (Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego)

• Limit wpłat w 2025: 10 407 PLN (lub 15 611 PLN dla samozatrudnionych)
• Korzyść: odliczenie od dochodu (zwrot 12-32% wpłaty, zależnie od progu) + obniżony podatek 10% przy wypłacie
• Dla programisty na ryczałcie 12%: wpłata 10 000 PLN = zwrot ~1 200 PLN od razu

Strategia optymalna: najpierw maksuj IKZE (natychmiastowy zwrot podatkowy), potem IKE, a dopiero nadwyżkę inwestuj na zwykłym rachunku maklerskim.

Złoto i inne commodities

Złoto to klasyczne "safe haven" - aktywo, które ma chronić przed kryzysami i inflacją. Czy warto?

Fakty:

• Historycznie złoto utrzymuje wartość w długim terminie (stopy zwrotu 2-4% realnie)
• Nie generuje przepływów pieniężnych - nie płaci dywidend ani odsetek
• W kryzysach bywa, że złoto rośnie gdy akcje spadają (ale nie zawsze)

Moje zdanie: 5-10% portfela w złocie może mieć sens jako ubezpieczenie od katastrof. Ale jako główna strategia - nie. ETF na złoto (np. IGLN) to najprostsza forma ekspozycji.

Praktyczny przykład alokacji

Załóżmy, że masz 30 lat, oszczędzasz 10 000 PLN miesięcznie i chcesz rozsądnie zdywersyfikowany portfel. Oto przykładowa alokacja:

• IKZE (15 611 PLN rocznie): ETF na S&P 500 lub MSCI World
• IKE (26 019 PLN rocznie): ETF na S&P 500 lub MSCI World
• Rachunek maklerski (reszta): 70% ETF akcyjny, 20% obligacje EDO, 10% krypto/złoto

Przy 10 000 PLN miesięcznie (120 000 PLN rocznie):

• ~15 600 PLN → IKZE
• ~26 000 PLN → IKE
• ~78 400 PLN → rachunek maklerski (55 000 ETF akcyjny, 15 000 obligacje, 8 000 krypto)

Ta strategia daje Ci:

• Natychmiastowy zwrot ~1 900 PLN z IKZE (przy ryczałcie 12%)
• Brak podatku Belki na IKE i IKZE w przyszłości
• Globalną dywersyfikację przez ETF-y
• Płynność z rachunku maklerskiego (most do emerytury)
• Odrobinę spekulacji (krypto) dla ewentualnego asymetrycznego zysku

Podsumowanie

Nieruchomości nie są złe - ale nie są też jedyną opcją. I dla wielu programistów mogą nie być optymalnym wyborem, szczególnie biorąc pod uwagę:

• Demografię Polski (kurczące się społeczeństwo)
• Niską płynność (nie sprzedasz kawałka mieszkania)
• Ukryte koszty i angażowanie czasu

Alternatywy - akcje (szczególnie globalne ETF-y), obligacje, a nawet odrobina krypto - dają większą elastyczność, płynność i często lepsze zwroty.

Kluczowe zasady:

1. Najpierw wykorzystaj IKE i IKZE - to darmowe pieniądze
2. Inwestuj globalnie - S&P 500 lub MSCI World, nie tylko GPW
3. Dywersyfikuj - nie wszystko w jedną klasę aktywów
4. Myśl długoterminowo - procent składany potrzebuje czasu
5. Nie spekuluj oszczędnościami życia - krypto i ryzykowne aktywa to max 10% portfela

I pamiętaj: najlepsza strategia to ta, której będziesz się trzymać przez lata. Lepszy "wystarczająco dobry" plan realizowany konsekwentnie niż "idealny" plan porzucony po pierwszym spadku.